Legionella thuis — doorspoelen is volgens het RIVM geen preventie
Het bekendste advies klopt maar half. Kranen doorspoelen na een vakantie is goed voor het verversen van het drinkwater, maar het RIVM zegt er onomwonden bij: het is niet hetzelfde als legionellapreventie — zit de bacterie in de leidingen, dan spoel je die er niet uit.
De kans dat u thuis ziek wordt door legionella is erg klein. Dat staat zo bij het RIVM, en het is de juiste toon voor deze pagina: de maatregelen hieronder beperken groei, ze bestrijden geen dreiging die om de hoek ligt.
Je situatie
Bedoeld voor een gewone woning; voor hotels, sauna's en zorginstellingen gelden aparte verplichtingen.
Houd Ctrl ingedrukt om er meerdere te kiezen.
Uitkomst
—
| Maatregel | Wat het doet |
|---|
De berekening gebeurt in je browser. Geen van deze waarden wordt verstuurd of opgeslagen.
Wat doorspoelen wel en niet doet
Elk jaar rond de vakanties komt hetzelfde advies langs: laat na thuiskomst de kranen en de douche een paar minuten lopen. Dat is nuttig — het ververst het drinkwater dat dagen of weken heeft stilgestaan.
Maar het RIVM zet er een streep doorheen als legionellamaatregel: doorspoelen is niet hetzelfde als legionellapreventie. Zit legionella in de leidingen, dan wordt die er niet door spoelen uit verwijderd — ook niet als er lang wordt gespoeld.
Dat is opmerkelijk, want veel consumentenvoorlichting presenteert spoelen juist als hét middel. Beide kloppen alleen als je ze uit elkaar houdt: spoelen ververst, temperatuur en gebruik beperken groei.
Wat de groei wél beperkt
- Stel de boiler of combiketel goed af: ten minste 60 graden. Boven die temperatuur wordt de bacterie gedood.
- Gebruik het warme én koude water minimaal wekelijks — ook in de logeerkamer en bij de buitenkraan.
- Pas de drinkwaterinstallatie nooit zelf aan. Laat dat aan een erkend installatiebedrijf, dat let op dode leidingen en op koudwaterleidingen die opwarmen door warme leidingen ernaast.
De bacterie groeit in water tussen 20 en 50 graden, met een optimum rond de 37. Vandaar de twee kanten van dezelfde regel: houd warm water warm en koud water koud.
Er zijn apparaten waarbij het risico simpelweg niet bestaat: alles wat altijd boven de 60 graden komt of het water niet verneveld — koffiezetapparaten, waterkokers, stoomapparaten.
Alleen via waternevel
Besmetting gebeurt uitsluitend door het inademen van kleine, vernevelde waterdruppels. Dat verklaart de lijst met bronnen: de douche, een tuinslang met sproeikop, een hogedrukspuit, luchtbevochtigers, CPAP-apparatuur, natte koeltorens en bepaalde afvalwaterzuiveringsinstallaties.
Twee dingen die veel onrust wegnemen:
- Je wordt niet ziek van het drinken van besmet water. De uitzondering zijn mensen met ernstige slikproblemen.
- Legionella is niet van mens op mens overdraagbaar.
Ga je toch spoelen, dan is de techniek het punt: voorkom verneveling door de douchekop in een emmer water of een washandje te houden, of het sproeistuk van de kraan te halen. Een tuinslang die in de zon heeft gelegen spoel je eerst door — ook daar zonder nevel.
Als je toch ziek wordt
Er zijn twee beelden. Legionellagriep lijkt op gewone griep: koorts, hoofdpijn, spierpijn, hoesten. De veteranenziekte is een ernstige longontsteking. De tijd tussen besmetting en ziek worden is twee tot veertien dagen — een reden om bij een longontsteking kort na een reis of een lang ongebruikte douche te vertellen dat dat gespeeld heeft.
Er bestaat geen vaccin; behandeling met antibiotica is wel mogelijk. Hoger risico op een ernstig verloop hebben ouderen, mensen met een verminderde afweer en rokers — en het RIVM noemt daar een maatregel bij die verder los staat van je leidingen: stoppen met roken verkleint het risico op een longontsteking door legionella.
Waar het wél verplicht is
Voor de eigen woning bestaan geen voorschriften met verplichte controles; wel geldt dat de eigenaar van de binneninstallatie zelf verantwoordelijk is voor het beheersen van de risico's.
Anders ligt het bij plekken waar veel mensen komen en verneveling hoort bij het gebruik: ziekenhuizen, verpleeghuizen, sauna's, zwembaden en logiesverblijven zoals hotels moeten maatregelen nemen om besmetting te voorkomen.
Zie ook luchtkwaliteit en rookmelders.
Veelgestelde vragen
Helpt kranen doorspoelen tegen legionella?
Niet zoals vaak wordt gedacht. Volgens het RIVM is doorspoelen goed voor het verversen van het drinkwater, maar het is niet hetzelfde als legionellapreventie: zit legionella in de leidingen, dan wordt die er niet door spoelen uit verwijderd, ook niet als er lang wordt gespoeld.
Wat beperkt de groei dan wel?
Drie dingen: zet de boiler of combiketel op ten minste 60 graden, gebruik het warme en koude water minimaal wekelijks, en pas de drinkwaterinstallatie nooit zelf aan maar laat dat aan een erkend installatiebedrijf. De bacterie groeit tussen 20 en 50 graden, met een optimum rond 37.
Kun je legionella krijgen door besmet water te drinken?
Nee. Besmetting gebeurt alleen door het inademen van vernevelde waterdruppels. De enige uitzondering zijn mensen met ernstige slikproblemen. Legionella is bovendien niet van mens op mens overdraagbaar.
Welke apparaten geven risico?
Alles wat water verneveld bij een temperatuur waarin de bacterie kan groeien: de douche, een tuinslang met sproeikop, een hogedrukspuit, luchtbevochtigers, CPAP-apparatuur en natte koeltorens. Apparaten die altijd boven 60 graden komen of niet vernevelen, zoals waterkokers en koffiezetapparaten, geven geen risico.
Hoe snel word je ziek?
De tijd tussen besmetting en ziek worden is twee tot veertien dagen. Het kan gaan om legionellagriep, die op gewone griep lijkt, of om de veteranenziekte, een ernstige longontsteking. Er is geen vaccin; behandeling met antibiotica is mogelijk.
Hiernaast lezen
De andere pagina's in deze categorie gaan over wat je inademt of hoort; deze over wat er uit de kraan komt.
Bron en methode
- Besmettingsweg
- Alleen door inademen van vernevelde waterdruppels
- Groeitemperatuur
- 20 tot 50 graden, optimaal rond 37; boven 60 graden gedood
- Maatregel 1
- Boiler of combiketel op ten minste 60 graden
- Maatregel 2
- Warm en koud water minimaal wekelijks gebruiken
- Maatregel 3
- Geen eigen aanpassingen aan de drinkwaterinstallatie
- Doorspoelen
- Ververst het drinkwater, maar is volgens het RIVM geen legionellapreventie
- Gepubliceerd
- 1 september 2026
- Laatste herziening
- 1 september 2026
- Volgende herziening
- februari 2027
Deze rekentool stelt geen diagnose en vervangt niet het oordeel van een zorgverlener. Lees de medische disclaimer.