Pijnbestrijding bij de bevalling — elke optie kost iets anders dan pijn
De ruggenprik is de meest effectieve vorm van pijnbestrijding — en tegelijk de optie die de bevalling het meest verandert: infuus, bewaking, blaaskatheter, ziekenhuis. Dat is geen argument tegen, maar het is wél de afweging.
Deze pagina noemt geen doseringen en adviseert geen keuze. Pijnbehandeling tijdens de bevalling heeft een eigen multidisciplinaire richtlijn — van anesthesiologen, gynaecologen, verloskundigen, kinderartsen en de Patiëntenfederatie samen. Het is dus geregelde zorg, geen gunst.
Je situatie
De uitkomst beschrijft wat elke optie met zich meebrengt, niet wat je moet kiezen.
Houd Ctrl ingedrukt om er meerdere te kiezen.
Uitkomst
—
| Optie | Wat het vraagt | Wat het geeft |
|---|
De berekening gebeurt in je browser. Geen van deze waarden wordt verstuurd of opgeslagen.
De ruggenprik: het meeste effect, de meeste apparatuur
Een ruggenprik geeft de beste pijnbestrijding tijdens de bevalling, werkt voor een lange periode en kan direct worden gestart bij een inleiding. Daar staat tegenover wat hij vraagt: een infuus, bloeddruk- en zuurstofmeting, een blaaskatheter, CTG-bewaking voor de baby — en je blijft in het ziekenhuis.
- Het kost tijd voordat hij goed werkt, dus hij is niet geschikt als de bevalling niet lang meer duurt.
- Bij ongeveer 5 procent van de vrouwen geeft hij onvoldoende resultaat; soms moet er opnieuw worden geprikt.
- Kans op bloeddrukdaling, en het persen kan moeilijker zijn doordat je minder voelt.
Veel ziekenhuizen werken met een PCEA-pomp: een continue lage dosering met een knop waarmee je zelf een extra dosis kunt geven wanneer je die nodig hebt.
Het koortsverhaal, met een verschil tussen bronnen
De bekendste bijwerking is koorts tijdens de bevalling. De gynaecologenvoorlichting noemt een kans die drie tot vier keer hoger ligt dan zonder ruggenprik; een verloskundigenpraktijk noemt een absoluut percentage van 15 tot 20 procent. Dat zijn verschillende manieren van tellen en de cijfers lopen uiteen — het is een orde van grootte, geen exact getal.
Wat de gevolgen zijn, is wél eenduidig: bij koorts krijg je vaak een antibioticum, en krijgt de baby er na de geboorte meestal ook een en wordt die minimaal 24 uur door de kinderarts gecontroleerd.
Dat is precies het soort gevolg dat in de afweging hoort: niet de prik zelf, maar wat er daarna in gang kan worden gezet.
Lachgas: vaak genoeg, en juist slecht beschikbaar
De cijfers zijn opvallend gunstig: bij 40 tot 50 procent van de vrouwen helpt lachgas voldoende en is geen andere pijnbestrijding meer nodig. Het heeft geen invloed op het verloop van de bevalling en geen effecten op het kind, en kan op ieder moment tijdens de ontsluiting worden gegeven. Het neemt de pijn niet volledig weg maar maakt die minder scherp; bijwerkingen zijn duizeligheid en misselijkheid.
En toch is het in Nederland beperkt beschikbaar. De reden staat in de verloskundigenvoorlichting en is ongemakkelijk: het gebruik nam af uit zorg dat chronische blootstelling gevaarlijk zou zijn voor de zwangerschap van medewerkers — een risico dat nooit bewezen is. In veel andere westerse landen wordt lachgas juist veel gebruikt.
Praktisch gevolg: vraag vooraf na of jouw verlosafdeling het aanbiedt. Beschikbaarheid is hier geen medische maar een organisatorische kwestie.
De andere opties
| Optie | Wat het vraagt | Wat het geeft |
|---|---|---|
| Ruggenprik | Infuus, bewaking, blaaskatheter, ziekenhuis; tijd om te werken | Meest effectief, lange duur |
| Lachgas | Beschikbaarheid; zelf inademen via masker | Volstaat bij 40–50%; geen effect op kind of beloop |
| Remifentanil | Infuus, continue bewaking van moeder en kind | Werkt en stopt snel; zelf per wee te activeren |
Bij remifentanil horen nadelen die zwaarder wegen dan mensen verwachten: bewustzijnsvermindering, misselijkheid, en het kan de ademhaling van de baby direct na de geboorte beïnvloeden.
Eén middel is inmiddels van de lijst verdwenen: pethidine is sinds 20 juni 2024 door de leverancier uit de handel genomen in Nederland en alleen nog via import verkrijgbaar. Oudere folders noemen het soms nog.
Wat je vooraf regelt
Kies je voor een ruggenprik, dan is dat een medische indicatie: de verloskundige draagt de verantwoordelijkheid over aan het ziekenhuis en is vaak niet bij de geboorte aanwezig. Een thuisbevalling is daarmee niet meer aan de orde — dat is de belangrijkste praktische consequentie.
Extreem overgewicht en afwijkingen aan de wervelkolom kunnen een ruggenprik moeilijker of onmogelijk maken; dat is iets om vooraf te bespreken in plaats van op het moment zelf te ontdekken.
Zie ook kraamzorg en zwangerschapsduur.
Veelgestelde vragen
Welke pijnbestrijding werkt het best?
De ruggenprik is de meest effectieve vorm en geschikt voor een lange periode. Daar staat tegenover dat er uitgebreide bewaking bij hoort — infuus, bloeddruk- en zuurstofmeting, blaaskatheter en CTG voor de baby — en dat je in het ziekenhuis blijft.
Kan een ruggenprik altijd?
Niet altijd. Het kost tijd voor hij goed werkt, dus hij is niet geschikt als de bevalling niet lang meer duurt. Extreem overgewicht en afwijkingen aan de wervelkolom kunnen hem moeilijker of onmogelijk maken. Bij ongeveer 5 procent van de vrouwen geeft hij onvoldoende resultaat en moet er soms opnieuw geprikt worden.
Krijg je koorts van een ruggenprik?
De kans op koorts is verhoogd; de gynaecologenvoorlichting noemt drie tot vier keer hoger dan zonder ruggenprik, een verloskundigenpraktijk noemt 15 tot 20 procent. De gevolgen zijn eenduidiger: bij koorts krijg je vaak antibiotica, krijgt de baby die na de geboorte meestal ook, en wordt de baby minimaal 24 uur door de kinderarts gecontroleerd.
Hoe goed werkt lachgas?
Bij 40 tot 50 procent van de vrouwen helpt lachgas voldoende, zodat geen andere pijnbestrijding meer nodig is. Het heeft geen invloed op het verloop van de bevalling en geen effecten op het kind, maar neemt de pijn niet volledig weg. In Nederland is het beperkt beschikbaar, dus vraag het vooraf na bij je verlosafdeling.
Kan ik thuis bevallen met pijnbestrijding?
Een ruggenprik is een medische indicatie: de verloskundige draagt de verantwoordelijkheid over aan het ziekenhuis, waar je ook blijft. Een thuisbevalling is daarmee niet meer aan de orde. Lachgas kan in sommige geboortecentra en praktijken worden gegeven, afhankelijk van de beschikbaarheid.
Hiernaast lezen
Ook hier geldt wat op de GBS-pagina staat: koorts tijdens de bevalling verandert het beleid.
Bron en methode
- Ruggenprik
- Meest effectief; vraagt infuus, bewaking, blaaskatheter en ziekenhuisopname
- Timing
- Kost tijd om te werken; niet geschikt als de bevalling bijna klaar is
- Koorts
- Verhoogde kans; bij koorts antibiotica en 24 uur controle van de baby
- Lachgas
- Volstaat bij 40 tot 50%; geen effect op kind of beloop; beperkt beschikbaar
- Remifentanil
- Snel werkend, zelf per wee; continue bewaking, kan ademhaling baby beïnvloeden
- Kader
- Multidisciplinaire richtlijn Pijnbehandeling tijdens de bevalling
- Gepubliceerd
- 1 september 2026
- Laatste herziening
- 1 september 2026
- Volgende herziening
- februari 2027
Deze rekentool stelt geen diagnose en vervangt niet het oordeel van een zorgverlener. Lees de medische disclaimer.