Zwanger worden lukt niet — het jaar is een definitie, geen diagnose
«Subfertiliteit» klinkt als een diagnose, maar het is een kalenderdefinitie: het uitblijven van zwangerschap na meer dan twaalf maanden proberen. Korter dan een jaar is er volgens de richtlijn nog geen sprake van — dan volstaat meestal voorlichting.
Deze pagina rekent geen kans uit voor jouw situatie en noemt geen doseringen. De huisarts schat de kans op zwangerschap in het komende jaar met een predictiemodel — dat is iets anders dan een uitspraak over of er «iets mis» is.
Je situatie
De uitkomst beschrijft wat gebruikelijk is; het gesprek zelf is maatwerk.
Houd Ctrl ingedrukt om er meerdere te kiezen.
Uitkomst
—
| Punt | Wat de richtlijn zegt |
|---|
De berekening gebeurt in je browser. Geen van deze waarden wordt verstuurd of opgeslagen.
Waarom twaalf maanden
Subfertiliteit is in de richtlijn gedefinieerd als het uitblijven van zwangerschap na meer dan twaalf maanden onbeschermde, op conceptie gerichte gemeenschap. Dat is een afspraak over tijd, geen uitspraak over wat er aan de hand is.
En de reden dat die grens er ligt, staat er droog bij: bij een kinderwens die korter dan een jaar duurt is er nog geen sprake van subfertiliteit, en volstaat over het algemeen goede voorlichting — omdat de kans op zwangerschap hoog is.
De cijfers eromheen maken dat concreet: ongeveer 30 procent is zwanger binnen drie maanden, 70 procent binnen zes maanden en 80 procent binnen een jaar. Het eerste jaar is dus vooral een kwestie van geduld — wat het niet makkelijker maakt, maar wel verklaart waarom de huisarts niet meteen onderzoekt.
Wanneer eerder contact logisch is
- Vrouwen van 36 jaar en ouder: eerder dan een jaar contact opnemen ligt dan voor de hand.
- Een onregelmatige of uitblijvende menstruatie — dat is vaak eerder een reden om te kijken dan de tijd alleen.
- Een bekend vruchtbaarheidsprobleem, of een eerdere operatie of infectie in de buik.
En er zijn situaties waarin direct verwijzen wordt geadviseerd: bij een eerder kind na een vruchtbaarheidsbehandeling, of wanneer bij het oriënterend onderzoek afwijkingen worden gevonden zoals ovulatiestoornissen, een ernstige semenafwijking, endometriose of aanwijzingen voor problemen met de eileiders.
Twee onderzoeken die juist zijn geschrapt
Dit is het deel dat mensen verrast, omdat het tegen de verwachting «er wordt vast van alles onderzocht» ingaat. Het NHG haalde twee tests uit de huisartsenpraktijk:
- Spermaonderzoek in de eigen praktijk — en
- de postcoitumtest.
De reden: ze worden zelden in de eerste lijn uitgevoerd en de kwaliteit van de tests kan niet worden gewaarborgd. Over de postcoitumtest staat er bovendien bij dat een negatieve uitslag weinig waarde heeft.
Dat betekent niet dat er niets gebeurt: er vindt wél anamnese en lichamelijk onderzoek plaats, gericht op ovulatiestoornissen en de doorgankelijkheid van de eileiders. Alleen zijn de tests die onbetrouwbaar bleken eruit gehaald.
Afwachten of verwijzen — de vraag achter de vraag
Bij de keuze tussen afwachten en verwijzen is niet «is er iets mis» de doorslaggevende vraag, maar: hoe groot is de kans op zwangerschap in het komende jaar? Die kans wordt geschat met een predictiemodel.
Ligt die geschatte spontane kans tussen ongeveer 30 en 40 procent, dan bespreekt de huisarts wel of niet verwijzen samen met het paar. Het is dus een gezamenlijke afweging en geen automatisme.
Eén gegeven verdient daarbij aandacht, omdat het gemakkelijk wordt vergeten: ook tijdens onderzoek en behandeling treden spontane zwangerschappen op. In oudere richtlijnnoten wordt genoemd dat tijdens het onderzoek een aanzienlijk deel zwanger wordt zonder enige behandeling.
Wat in de tussentijd telt
Het belangrijkste advies is onspectaculair: regelmatig onbeschermde gemeenschap. Soms zit het verschil in timing en niet in vruchtbaarheid — en het vruchtbare venster is bij een wisselende cyclus breder dan veel rekentools suggereren.
Bij een kinderwens horen verder de standaardadviezen over foliumzuur en over roken en alcohol. De dosering van foliumzuur staat hier bewust niet: die vraag je aan je huisarts of apotheek, zodat je het goede preparaat krijgt.
Zie ook cyclus berekenen, endometriose en eten in de zwangerschap.
Veelgestelde vragen
Wanneer spreekt men van subfertiliteit?
Bij het uitblijven van zwangerschap na meer dan twaalf maanden onbeschermde, op conceptie gerichte gemeenschap. Duurt de kinderwens korter dan een jaar, dan is er volgens de richtlijn nog geen sprake van subfertiliteit en volstaat over het algemeen goede voorlichting, omdat de kans op zwangerschap hoog is.
Wanneer is eerder contact verstandig?
Bij vrouwen van 36 jaar en ouder, bij een bekend vruchtbaarheidsprobleem, en bij een onregelmatige of uitblijvende menstruatie — dat laatste is vaak eerder een reden om te kijken dan de tijd alleen.
Doet de huisarts spermaonderzoek?
Niet in de eigen praktijk. Spermaonderzoek en de postcoitumtest worden daar niet meer aangeraden, omdat ze zelden in de eerste lijn worden uitgevoerd en de kwaliteit van de tests niet kan worden gewaarborgd. Een negatieve postcoitumtest heeft bovendien weinig waarde.
Waar hangt verwijzen van af?
Van de geschatte kans op zwangerschap in het komende jaar, bepaald met een predictiemodel. Ligt die spontane kans tussen ongeveer 30 en 40 procent, dan bespreekt de huisarts wel of niet verwijzen samen met het paar. Bij bepaalde bevindingen wordt direct verwezen.
Kan ik tijdens onderzoek nog spontaan zwanger worden?
Ja. Ook tijdens onderzoek en behandeling treden spontane zwangerschappen op; in richtlijnnoten wordt genoemd dat een aanzienlijk deel zwanger wordt zonder enige behandeling.
Hiernaast lezen
Timing en cyclus hangen hier samen; endometriose is een van de bevindingen die het beleid verandert.
Bron en methode
- Definitie
- Uitblijven van zwangerschap na meer dan twaalf maanden proberen
- Eerste jaar
- Nog geen subfertiliteit; voorlichting volstaat meestal
- Natuurlijk beloop
- Ongeveer 80% is binnen een jaar zwanger
- Eerder
- Vanaf 36 jaar, bij bekende problemen of een onregelmatige cyclus
- Geschrapt
- Spermaonderzoek en postcoitumtest in de eigen praktijk
- Beleid
- Afhankelijk van de geschatte zwangerschapskans in het komende jaar
- Gepubliceerd
- 1 september 2026
- Laatste herziening
- 1 september 2026
- Volgende herziening
- februari 2027
Deze rekentool stelt geen diagnose en vervangt niet het oordeel van een zorgverlener. Lees de medische disclaimer.