Spiraal plaatsen — het standaardadvies staat in de richtlijn als kennislacune
De huisartsenrichtlijn adviseert vooraf een pijnstiller — en noteert er zelf bij dat het bewijs voor NSAID's van lage kwaliteit en inconsistent is, en dat paracetamol voor deze indicatie helemaal niet is onderzocht. Die zin staat in de richtlijn, als kennislacune.
Deze pagina noemt geen doseringen en beveelt geen spiraaltype aan. Ze beschrijft de procedure, de momenten waarop pijn optreedt, en wat de richtlijn er wel en niet over zegt — zodat je het gesprek vooraf kunt voeren in plaats van achteraf.
Je situatie
De uitkomst beschrijft de procedure en de opties; wat er bij jou kan, bespreek je met je huisarts.
Uitkomst
—
| Stap | Wanneer pijn kan optreden |
|---|
De berekening gebeurt in je browser. Geen van deze waarden wordt verstuurd of opgeslagen.
Wat er precies gebeurt
De plaatsing zelf duurt kort, maar bestaat uit een aantal stappen die elk een eigen moment van pijn kunnen geven:
| Stap | Wat er gebeurt |
|---|---|
| 1. Klem op de baarmoedermond | Een tang strekt de baarmoedermond tijdelijk, zodat de spiraal erlangs kan |
| 2. Meten | De baarmoederhals wordt gepasseerd om de diepte te bepalen |
| 3. Plaatsen | De spiraal gaat met een inbrenghuls naar binnen; het moment dat hij in de baarmoederholte komt kan pijnlijk zijn |
| 4. Draadjes afknippen | Afronding |
Voor veel vrouwen is de pijn vergelijkbaar met hevige menstruatiekrampen, en kort. Maar dat geldt niet voor iedereen — en dat verschil is precies waar de discussie over gaat.
Eén factor is anatomisch: wie nooit bevallen is, heeft een stuggere baarmoederhals en een kleinere baarmoedermond. Wie wel vaginaal gebaard heeft kan minder last hebben — maar zoals een verloskundige het formuleert: het zegt lang niet altijd iets.
De richtlijn over zijn eigen advies
Het advies is bekend: neem vooraf een pijnstiller. Wat minder bekend is, is wat de huisartsenrichtlijn daar zélf bij noteert, op de pagina met kennislacunes:
Het bewijs voor de effectiviteit van NSAID's is van lage kwaliteit en inconsistent — en paracetamol is voor deze indicatie helemaal niet onderzocht.
Dat is geen kritiek van buitenaf maar een vaststelling van de richtlijnmakers. Het standaardadvies berust dus deels op een middel waarvan voor dit doel geen onderzoek bestaat.
Dat maakt de veelgehoorde reactie «je hebt toch paracetamol gekregen» minder geruststellend dan hij klinkt. Het betekent niet dat het niets doet; het betekent dat niemand het heeft onderzocht.
De stand van zaken — met een datum erbij
De richtlijn Anticonceptie uit 2020 schrijft voor dat er in principe geen standaard pijnbestrijding wordt aangeboden; het advies is vooraf paracetamol en een ontstekingsremmende pijnstiller.
In het voorjaar van 2024 kwam daar kritiek op, onder meer van de cliëntenorganisatie voor anticonceptie en abortus, die stelde dat pijn bij vrouwen is genormaliseerd. In augustus 2024 liet het NHG eerst weten dat er geen wijziging zou komen; na een golf van publieke discussie kondigde het alsnog een herziening aan — zonder termijn, en met de kanttekening dat herzien niet automatisch wijzigen betekent.
Deze weergave is de stand van 2024. Of de herziening inmiddels is afgerond en wat er veranderd is, moet je nagaan bij je huisarts of in de actuele richtlijn — een pagina als deze loopt op dat punt per definitie achter.
Wat er verder mogelijk is
- Sedatie — een «roesje» — is bij een aantal ziekenhuizen mogelijk. Een optie die vooral wordt genoemd voor wie erg opziet tegen de ingreep, omdat het de drempel verlaagt.
- In de Verenigde Staten is het advies aangepast: artsen worden daar geïnformeerd over pijnbestrijding zoals gels of sprays met een verdovend middel. Nederlands onderzoek naar zo'n gel wordt als veelbelovend omschreven, en het NHG kijkt naar die optie.
Wie buiten de richtlijn om wil handelen, moet daar een goede reden voor hebben — dat is de reden dat veel plaatsers geen pijnbestrijding gebruiken, en niet per se hun eigen inschatting. Het gesprek vooraf voeren is dus zinvoller dan achteraf vragen waarom er niets was.
Waarom het middel zo populair is
Ondanks de discussie is de spiraal na de pil het meestgebruikte anticonceptiemiddel: één op de vijf vrouwen tussen 18 en 49 jaar in Nederland heeft er een.
De redenen zijn praktisch: hij blijft vijf tot acht jaar zitten en de kans om toch zwanger te worden is ongeveer 0,2 procent — je hoeft er dus jarenlang niet aan te denken.
Zie ook cyclus berekenen en hevig bloedverlies.
Veelgestelde vragen
Wat zegt de richtlijn over pijnstilling bij een spiraalplaatsing?
Het advies is vooraf een pijnstiller te nemen, maar de richtlijn noteert er zelf bij dat het bewijs voor de effectiviteit van NSAID's van lage kwaliteit en inconsistent is, en dat paracetamol voor deze indicatie helemaal niet is onderzocht. Dat staat op de pagina met kennislacunes.
Is de richtlijn inmiddels aangepast?
In augustus 2024 kondigde het NHG na publieke discussie een herziening aan, zonder termijn en met de kanttekening dat herzien niet automatisch wijzigen betekent. Dat is de stand van 2024; of de herziening inmiddels is afgerond, ga je na bij je huisarts of in de actuele richtlijn.
Waarom doet het bij de een meer pijn dan bij de ander?
Deels anatomisch: wie nooit bevallen is heeft een stuggere baarmoederhals en een kleinere baarmoedermond. Wie vaginaal gebaard heeft kan minder last hebben, hoewel dat volgens plaatsers lang niet altijd iets zegt. De pijnmomenten zitten bij het aanbrengen van de klem, het passeren van de baarmoederhals en het moment dat de spiraal in de baarmoederholte komt.
Kan ik een roesje krijgen?
Bij een aantal ziekenhuizen is sedatie mogelijk. Het wordt vooral genoemd voor wie erg opziet tegen de ingreep, omdat het de drempel verlaagt. Bespreek dat vooraf, want wie buiten de richtlijn om wil handelen moet daar een goede reden voor hebben.
Hoe lang blijft een spiraal zitten?
Vijf tot acht jaar, met een kans om toch zwanger te worden van ongeveer 0,2 procent. In Nederland heeft ongeveer één op de vijf vrouwen tussen 18 en 49 jaar een spiraal; na de pil is het het meestgebruikte anticonceptiemiddel.
Hiernaast lezen
Pijn die serieus genomen wordt is op deze site een terugkerend thema; de andere pagina's raken dezelfde vraag van een andere kant.
Bron en methode
- Procedure
- Klem op de baarmoedermond, meten, plaatsen met inbrenghuls, draadjes afknippen
- Pijnmomenten
- Aanbrengen van de klem, passeren van de baarmoederhals, en het inbrengen zelf
- Richtlijn 2020
- In principe geen standaard pijnbestrijding; vooraf een pijnstiller
- Kennislacune
- Bewijs voor NSAID's zwak; paracetamol voor deze indicatie niet onderzocht
- Herziening
- In augustus 2024 aangekondigd, zonder termijn — controleer de actuele stand
- Werkingsduur
- Vijf tot acht jaar, faalkans ongeveer 0,2%
- Gepubliceerd
- 1 september 2026
- Laatste herziening
- 1 september 2026
- Volgende herziening
- februari 2027
Deze rekentool stelt geen diagnose en vervangt niet het oordeel van een zorgverlener. Lees de medische disclaimer.