Gratis koolmonoxide-wijzer

Waarom het zo vaak wordt gemist

Koolmonoxide is kleurloos, geurloos en smaakloos. Het is giftig doordat het in het bloed de plaats van zuurstof inneemt, waardoor je lichaam minder zuurstof krijgt.

De eerste klachten — hoofdpijn, duizeligheid, misselijkheid en braken — zijn vergelijkbaar met griep. En daar komt een ongelukkig toeval bij: de vergiftiging valt het vaakst in het stookseizoen, precies wanneer ook de griep rondgaat. Dat maakt dat niet alleen slachtoffers, maar ook artsen het verband vaak niet leggen.

Twee vragen uit de voorlichting helpen daarbij meer dan een symptomenlijst: worden de klachten minder zodra je buiten bent? En: waar zijn de klachten begonnen? Een griep gaat met je mee naar buiten; een vergiftiging niet.

De cijfers zijn zelf onzeker

Hoe groot het probleem is, weet niemand precies — en dat is geen slordigheid van deze pagina maar het standpunt van het RIVM: koolmonoxidevergiftigingen worden in Nederland niet centraal geregistreerd, en er is geen volledig inzicht in de omvang.

• Brandweer en Brandwondenstichting noemen gemiddeld vijf tot tien doden per jaar en honderden ziekenhuisbehandelingen; een andere bron houdt het op tien tot twintig doden en ten minste tweehonderd opnames.
• De Onderzoeksraad voor Veiligheid schat dat het werkelijke aantal slachtoffers drie tot vijf keer groter is, juist omdat de vergiftiging vaak niet wordt herkend of erkend.

De spreiding is hier het verhaal: als het aantal doden per jaar tussen bronnen verdubbelt en de schatting van het totaal een factor drie tot vijf hoger ligt, dan zegt dat vooral iets over hoe slecht het wordt geregistreerd.

Een moderne ketel is geen garantie

Het hardnekkigste misverstand is dat alleen oude geisers en gaskachels gevaarlijk zijn. Onderzoek waarnaar de voorlichting verwijst laat iets anders zien: in ongeveer de helft van de gevallen is een moderne cv-ketel de oorzaak.

Wat er dan misgaat is zelden spectaculair: een fout aangesloten ketel, een verstopt afvoerkanaal of achterstallig onderhoud is genoeg.

Eén punt dat bij vervanging vaak wordt overgeslagen: bij installatie van een nieuwe ketel hoort ook de rookgasafvoer te worden vervangen. Die is ontworpen om net zo lang mee te gaan als de ketel — niet veel langer. Besparen op dat onderdeel kan tot lekkage leiden.

De melder, en waar hij hangt

Omdat je het gas niet waarneemt, is een CO-melder de enige manier om bij een gevaarlijke concentratie op tijd gewaarschuwd te worden. De plaatsing luistert daarbij nauw:

En de verwarring die het vaakst voorkomt: een CO-melder lijkt soms op een rookmelder, maar een rookmelder detecteert geen koolmonoxide. Het zijn twee verschillende apparaten en je hebt ze allebei nodig. Zie rookmelders voor de wettelijke kant van dat andere apparaat.

Voorkomen

• Ventileer, ook in de winter. Wie de ramen dichthoudt om warmte te besparen, houdt ook de verbrandingsgassen binnen.
• Laat verbrandingstoestellen plaatsen en onderhouden door gecertificeerde bedrijven.
• Hang een CO-melder op in de ruimte met het toestel — en denk aan de juiste hoogte.

Uit onderzoek bleek dat slechts ongeveer 35 procent van de Nederlanders een CO-melder had, terwijl de helft denkt geen risico te lopen. Dat tweede verklaart waarschijnlijk het eerste.

Gaat de melder af, of vermoed je een vergiftiging? Naar buiten en bel 112. Bij hoge concentraties volgen bewusteloosheid, coma en blijvende schade — dat is geen situatie om eerst te onderzoeken of het misschien toch griep is.